وظایف امت اسلامی در شرایط جنگ از منظر قرآن/ صبر، امید به نصرت الهی و حفظ وحدت سه راهبرد اساسی مؤمنان

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی شریعتی‌تبار، پژوهشگر دینی و مدیر گروه فقه بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد با اشاره به رهنمودهای قرآن کریم درباره وظایف جامعه اسلامی در شرایط جنگی اظهار کرد: در آیات متعددی از قرآن به نحوه مواجهه امت اسلامی با شرایط بحران، جنگ و اضطراب اشاره شده است؛ آیاتی در سوره‌های بقره و آل‌عمران با یادآوری رخدادهایی همچون نبردهای بدر و احد، و همچنین آیاتی در سوره‌های انفال، توبه و احزاب، بخشی از این آموزه‌ها را تبیین می‌کنند.

وی با بیان اینکه از مجموع این آیات می‌توان مجموعه‌ای از مسئولیت‌ها و الزامات رفتاری برای جامعه اسلامی استخراج کرد، افزود: یکی از مهم‌ترین این وظایف «صبر و استقامت» در برابر دشواری‌هاست. قرآن کریم در ماجرای رویارویی سپاه حق با جالوت می‌فرماید: «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَی الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ» که بیانگر درخواست پایداری و ثبات قدم از سوی مؤمنان در میدان مواجهه با جبهه باطل است.

صبر و امید؛ نخستین سرمایه جامعه اسلامی در شرایط بحران

این پژوهشگر دینی ادامه داد: در آیه‌ای دیگر از سوره بقره نیز خداوند متعال از آزمون انسان‌ها با ترس، کمبودها و آسیب‌های جانی و مالی سخن می‌گوید و در ادامه، بشارت خود را متوجه صابران می‌داند؛ کسانی که در برابر مصائب، با باور عمیق به حقیقت «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ» مسیر ایمان و پایداری را حفظ می‌کنند.

حجت‌الاسلام والمسلمین شریعتی‌تبار با اشاره به اینکه این آیات به‌روشنی می‌تواند ناظر به شرایط جنگ و فضای اضطراب ناشی از آن باشد، تصریح کرد: در کنار صبر، امید به نصرت الهی از دیگر مؤلفه‌های اساسی در مواجهه با دشمن است. قرآن کریم در آیات ۲۵ و ۲۶ سوره توبه با یادآوری حوادث جنگ حنین، از یاری‌های الهی در میدان‌های مختلف سخن می‌گوید و نزول آرامش الهی بر قلب پیامبر(صلی) و مؤمنان را عامل تثبیت جبهه حق معرفی می‌کند.

وی افزود: آیات دیگری همچون «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ» نیز بر ضرورت حفظ روحیه، امید و اعتماد به وعده‌های الهی در شرایط سخت تأکید دارد.

وحدت و انسجام اجتماعی؛ سدّی در برابر نفوذ دشمن

مدیر گروه فقه بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی در ادامه یکی دیگر از وظایف مهم جامعه اسلامی در شرایط جنگی را حفظ وحدت و همبستگی دانست و گفت: در جنگ‌های صدر اسلام، افرادی مأمور بودند تا از انسجام جامعه در پشت جبهه صیانت کنند و اجازه ندهند جریان نفاق و عناصر نفوذی، به‌عنوان ستون پنجم دشمن، فضای اختلاف و تفرقه را در میان مسلمانان ایجاد کنند.

وی همچنین بر نقش دعا و نیایش در تقویت روحیه جامعه اسلامی تأکید کرد و افزود: توجه به ارتباط معنوی با خداوند متعال در چنین شرایطی می‌تواند آرامش روانی و استقامت معنوی جامعه را افزایش دهد.

حجت‌الاسلام والمسلمین شریعتی‌تبار در بخش دیگری از سخنان خود با تبیین مفهوم توکل در شرایط جنگی اظهار کرد: توکل هرگز به معنای کنار گذاشتن عوامل مادی و الزامات دفاعی نیست؛ بلکه قرآن کریم در آیه «وَأَعِدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ» بر ضرورت آمادگی و تجهیز در برابر دشمن تأکید می‌کند.

وی ادامه داد: مؤمنان در عین بهره‌گیری از ابزارها و امکانات مادی، به نیرویی فراتر از آن نیز اتکا دارند و این همان اتصال به قدرت الهی است؛ چنان‌که قرآن می‌فرماید: «وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا یَرْجُونَ»؛ یعنی مؤمنان امیدی دارند که دشمنان از آن بی‌بهره‌اند.

این پژوهشگر دینی با اشاره به اینکه توکل در حقیقت در میدان عمل معنا پیدا می‌کند، خاطرنشان کرد: خداوند متعال در خطاب به پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرماید: «فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ»؛ بدین معنا که پس از تصمیم و اقدام، توکل بر خداوند معنا و کارکرد حقیقی خود را می‌یابد.

وی در پایان تأکید کرد: بر اساس آموزه‌های قرآنی، مؤمنان در میدان نبرد یا به فیض شهادت نائل می‌شوند یا به پیروزی دست می‌یابند؛ اما در هر دو حالت، کسانی که با ایمان و توکل به خدا وارد میدان می‌شوند، در حقیقت در مسیر پیروزی قرار دارند.